Η Αθήνα υπήρξε σημείο αναφοράς κατά την βυζαντινή περίοδο, ιδιαίτερα τον 11ο και 12ο αιώνα.

Κατά τη διάρκεια της μακράς ιστορίας της, η Aθήνα αποτέλεσε σημαντικό κέντρο δραστηριότητας και ακτινοβολίας. Πέρα από την γνωστή περίοδο ακμής, κατά την αρχαιότητα, η πόλη υπήρξε σημείο αναφοράς και κατά τη βυζαντινή περίοδο, ιδιαίτερα τον 11ο και 12ο αιώνα. Μια επίσκεψη στο Βυζαντινό και Χριστιανικό Μουσείο αποτελεί την καλύτερη εισαγωγή για μια βυζαντινή διαδρομή στην Αθήνα.

Σήμερα, δύσκολα μπορεί κάποιος να διακρίνει την πολεοδομική συγκρότηση της πόλης κατά τη βυζαντινή περίοδο, όμως ανασκαφικές έρευνες έχουν αποκαλύψει ερείπια βυζαντινών οικιών, εργαστηρίων και άλλων κτισμάτων, καθώς και ολόκληρων συνοικιών κυρίως στην περιοχή της αρχαίας Αγοράς, μεταξύ του λόφου των Νυμφών και του Αρείου Πάγου.

Οι πρώτοι χριστιανικοί ναοί άρχισαν να οικοδομούνται, με τον πλήρη εκχριστιανισμό της Αθήνας, στα τέλη του 5ου αιώνα. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η μετατροπή του αρχαίου ναού της Αθηνάς, του Παρθενώνα,  σε βυζαντινό ναό αφιερωμένο στην Αειπαρθένο Θεοτόκο Μαρία, γνωστός και ως ναός της Παναγιάς της Αθηνιώτισσας. Κατά την λατινοκρατία, ο Παρθενώνας μετατράπηκε σε καθολικό ναό προς τιμήν της Santa Maria di Atene, ενώ στην Τουρκοκρατία μετατράπηκε σε τζαμί. Από τα μέσα του 9ου αιώνα, η Αττική ακόμη μία περίοδο ανάπτυξης, ακολουθώντας την άνθιση της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας, με αποκορύφωμά, τα επόμενα 200 χρόνια, οπότε και χτίζονται ναοί που στέκουν μέχρι σήμερα, κοντά ή πάνω σε αρχαίους ελληνικούς ναούς.

Η πιο ολοκληρωμένη εικόνα που έχουμε για το πώς ήταν οι κατοικίες στην Αθήνα αμέσως μετά τη βυζαντινή περίοδο είναι η οικία των Μπενιζέλων, το παλιότερο σπίτι της πόλης.  Ένα αρχοντικό του 18ου αιώνα που ενσωματώνει δύο παλαιότερες, λιθόκτιστες οικοδομές, που χρονολογούνται από τα μέσα του 16ου αιώνα.

Η Παλαιά Μητρόπολη βρίσκεται δίπλα στη νέα Μητρόπολη, στην ομώνυμη πλατεία, και οικοδομήθηκε στο τέλος του 12ου αι. ως αφιέρωμα στην Παναγία την Γοργοεπήκοο και τον Άγιο Ελευθέριο. Για την κατασκευή της, χρησιμοποιήθηκαν αρχαία και βυζαντινά ανάγλυφα όπως η αρχαία ζωφόρος που βλέπουμε στην πρόσοψη, η οποία προέρχεται από μνημείο του 4ου αι. π.Χ. και απεικονίζει τις επίσημες αττικές εορτές.

Η Καπνικαρέα στην οδό Ερμού, είναι μια βυζαντινή εκκλησία αφιερωμένη στα Εισόδια της Θεοτόκου. Το αρχικό κτίσμα χρονολογείται από τον 11ο αι., ο ναός όμως ολοκληρώθηκε δύο αιώνες αργότερα. Η εκκλησία ήταν γνωστή ως Καμουχαρέα, Χρυσοκαμουχαριώτισσα, Παναγία της Βασιλοπούλας, Παναγία του Πρένζα (Πρίγκιπα). Αποτελεί τοπόσημο της περιοχής και παρά το ότι το 1834, έτος κατασκευής τής οδού Ερμού, εξετάστηκε η μεταφορά ή ακόμα και η κατεδάφισή της, διατηρηθηκε.

Η Αγία Αικατερίνη στην Πλάκα, κοντά στο Μνημείο του Λυσικράτη, χρονολογείται από τον 11ο - 12ο αιώνα. Στη μικρή πλατεία βλέπουμε κα τα ερείπια ρωμαϊκού μνημείου.

Ο Άγιος Ιωάννης Θεολόγος, επίσης στην Πλάκα στη συμβολή των οδών Ερωτόκριτου και Ερεχθέως, είναι σταυροειδής ναός του 11ου-12ου αι., στον οποίο μπορούμε να δούμε και μεταγενέστερες προσθήκες.

Ο Σωτήρας του Κοτάκη, εκκλησία γνωστή ως Αγία Σωτήρα, βρίσκεται στην οδό Κυδαθηναίων, ακριβώς απέναντι από το Μουσείο Ελληνικής Λαϊκής Τέχνης. Ανεγέρθηκε τον 11ο-12ο αι. αλλά έχει υποστεί αρκετές μετατροπές.

Το Μετόχι του Πανάγιου Τάφου ή αλλιώς η εκκλησία των Αγίων Αναργύρων, χρονολογείται από τον 17ο αιώνα. Στην αυλή εδρεύει η Εξαρχία του Παναγίου Τάφου που υποδέχεται το Αγιο Φως από τα Ιεροσόλυμα, όπου τελείται μια από τις πιο κατανυκτικές λειτουργίες της Ανάστασης.

Η εκκλησία του Σωτήρα Λυκοδήμου γνωστή και ως Ρωσική Εκκλησία στην οδό Φιλελλήνων, κοντά στην Πλατεία Συντάγματος, είναι το μεγαλύτερο σωζόμενο μεσαιωνικό κτίσμα της Αθήνας. Στη δεκαετία του 1850, το κτίσμα αναστηλώθηκε από τον Τσάρο Αλέξανδρο τον Β´, ο οποίος δώρησε και το κωδωνοστάσιο. Σήμερα λειτουργεί ως η Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία των Αθηνών.

Οι Άγιοι Απόστολοι του Σολάκη είναι μέσα στο χώρο της Αρχαίας Αγοράς. Πρόκειται για μία από τις παλαιότερες εκκλησίες της Αθήνας (1000-1025 μ.Χ.) που οικοδομήθηκε πάνω σε ρωμαικά ερείπια. Τη δεκαετία του 1950, μετά από αναστήλωση, αποκαταστάθηκε η αρχική της μορφή.

Η Παντάνασσα στην Πλατεία Μοναστηρακίου, μια τρίκλιτη βασσιλική του 10ου αιώνα, ανήκε στο μοναστήρι της Κοιμήσεως της Θεοτόκου, από το οποίο πήρε το όνομά της όλη η περιοχή.

Ο Άγιος Δημήτριος Λουμπαρδιάρης στον Λόφο Φιλοπάππου είναι χτισμένος τον 16ο αιώνα. Κοσμείται από  αξιόλογες αγιογραφίες και ξεχωρίζει λόγω της θέσης του στο ιδιαίτερο φυσικό περιβάλλον.

Οι Άγιοι Ασώματοι στο Θησείο είναι μια εκκλησία σταυροειδούς ρυθμού του 11ου αιώνα στην οποία είναι εμφανής η μεταγενέστερη ισλαμική επιρροή.

Ο Άγιος Ιωάννης στην Κολώνα, στην οδό Ευριπίδου, είναι ένα παρεκκλήσι που χρονολογείται από τον 12ο αιώνα και οφείλει την ονομασία του στη ρωμαϊκή κολώνα, που υψώνεται στο μέσον.

Οι Άγιοι Θεόδωροι στην Πλατεία Κλαυθμώνος, μια από τις κεντρικότερες εκκλησίες της πόλης, είναι ένας ναός που επανοικοδομήθηκε στο δεύτερο μισό του 11ου αιώνα, πάνω στα θεμέλια ενός παλαιότερου ναού του 9ου αιώνα.

Οι Άγιοι Ασώματοι Ταξιάρχες είναι ο ναός της Μονής Πετράκη (18ος αι.), στο Κολωνάκι. Το κτίσμα  χρονολογείται από τον 13ο αιώνα, ενώ στο εσωτερικό της εκκλησίας ο επισκέπτης μπορεί να θαυμάσει αγιογραφίες από τις αρχές του 18ου αιώνα.

Ο Άγιος Γεώργιος είναι η εκκλησία που βρίσκεται στην κορυφή του λόφου του Λυκαβηττού, ένα από τα πιο χαρακτηριστικά τοπόσημα της Αθήνας. Μπορείτε να επισκεφθείτε την εκκλησία ανεβαίνοντας τον λόφο με τα πόδια ή με το τελεφερίκ. Λέγεται ότι ήδη από τους αρχαίους χρόνους στο σημείο υπήρχε ναός, ενώ στην Φραγκοκρατία, στην ίδια θέση ανεγέρθηκε το μικρό παρεκκλήσι του Προφήτη Ηλία που στη συνέχεια αντικαταστάθηκε από αυτό του Αϊ Γιώργη του Καβαλλάρη.

ΟΙ Άγιοι Ισίδωροι, στο μέσον του λόφου του Λυκαβηττού, είναι μια από τις πιο ιδιαίτερες εκκλησίες της πόλης, χτισμένη μέσα σε μια φυσική σπηλιά.