Η Αθήνα έγινε πρωτεύουσα του νεοσυσταθέντος ελληνικού κράτους το 1834 μετά την Επανάσταση του 1821 και τον απελευθερωτικό πόλεμο από την οθωμανική κυριαρχία.

Το όραμα μιας «νέας Αθήνας» ως σύμβολο της πολιτιστικής αναγέννησης, ωθούμενη από τις ιδέες του Ευρωπαϊκού Ρομαντισμού, απαιτούσε ένα εκτεταμένο σχέδιο αναζωογόνησης, καθώς η πόλη σε τιποτα δεν θύμιζε το ένδοξο παρελθόν της. Η άφιξη του Βαυαρού ‘Οθωνα που ορίστηκε ο πρώτος Βασιλιάς της Ελλάδας, συνοδεύτηκε από την άφιξη πολεοδόμων και αρχιτεκτόνων για να “χαραχθεί” η σύγχρονη πόλη.

Μέσα στις επόμενες δεκαετίες και μέχρι τα τέλη του 19ου αιώνα, η Αθήνα είχε ολοκληρώσει την αρχιτεκτονική και αστική ανάπτυξή της. Μετατράπηκε από μια επαρχιακή οθωμανική πόλη με λιγότερους από 10.000 κατοίκους σε μια ελκυστική ευρωπαϊκή πρωτεύουσα με αξιόλογα δημόσια κτίρια και κατοικίες με  κήπους και αυλές. Η ένταξη των μοναδικών αρχαίων μνημείων και ερειπίων της κλασικής και ελληνιστικής αρχαιότητας στον πολεοδομικό σχεδιασμό και η εισαγωγή της νεοκλασικής αρχιτεκτονικής κατέστησε την Αθήνα ελκυστικό προορισμό. Ετσι, το 1896, η πόλη φιλοξένησε τους πρώτους σύγχρονους Ολυμπιακούς Αγώνες.

Ζάππειο Μέγαρο, 1874-88

Αναδιαμόρφωση 1982
Αρχιτέκτονες Θεόφιλος Χάνσεν (1813-1891) και Φρανσουά - Λουί - Φλοριμόν  Μπουλανζέ (1807-1875), Βασίλης Σγούτας (1934-).

Το Ζάππειο αποτελεί ένα εξαιρετικό δείγμα του ύστερου Αθηναϊκού νεοκλασσικισμού και είναι η επιτομή της ελληνικής δημόσιας αρχιτεκτονικής της εποχής. Κατασκευάστηκε για πρώτη φορά ως εκθεσιακός χώρος για τους πρώτους  σύγχρονους Ολυμπιακούς Αγώνες. Βρισκεται κοντά στον τότε ανοιχτό ποταμό Ιλισσό, μεταξύ του Ναού του Ολυμπίου Διός και του Εθνικού Κήπου, απέναντι από το Παναθηναϊκό Στάδιο όπου διεξήχθησαν οι Αγώνες. Η αίθουσα έχει ανακαινιστεί και ο χώρος χρησιμοποιείται ακόμα για σημαντικές δημόσιες και ιδιωτικές εκδηλώσεις. Το συγκρότημα περιλαμβάνει έναν από τους πρώτους θερινούς κινηματογράφους στην Αθήνα, που χτίστηκε κατά τον Α 'Παγκόσμιο Πόλεμο.
 

Το Παναθηναϊκό Στάδιο, 1896

Αρχιτέκτονας Αναστάσιος Μεταξάς (1863-1937)

Το Παναθηναϊκό Στάδιο είναι ένα από τα σημαντικότερα ιστορικά μνημεία της Αθήνας, στον λόφο Αρδηττού. Η πρώτη καταγεγραμμένη αναφορά σταδίου σε αυτή τη θέση χρονολογείται από το 336 π.Χ.. Το 131 π.Χ., ο Ηρώδης ο Αττικός έχτισε στην περιοχή ένα στάδιο με χωρητικότητα περίπου 50.000 θεατών. Το 1894, όταν η Αθήνα ανέλαβε την αναβίωση των Ολυμπιακών Αγώνων, άρχισαν οι εργασίες για το σύγχρονο γήπεδο "Καλλιμάρμαρο", το οποίο τελικά καλύφθηκε από πεντελικό μάρμαρο και σήμερα είναι ένα από τα πιο γνωστά αξιοθέατα της πόλης.
 

Το Προεδρικό Μέγαρο, παλαιότερα τα Νέα Ανάκτορα

Οδός Ηρώδου Αττικού & Βασ. Γεωργίου, 1890-97
Αρχιτέκτονας Ερνστ Τσίλερ (1837-1923)

Ένα από τα καλύτερα παραδείγματα της αρχιτεκτονικής κληρονομιάς του αρχιτέκτονα Τσίλερ στην Αθήνα του 19ου αιώνα, το Νέο Παλάτι είναι ένα τριώροφο νεοκλασικό κτίριο με απλή συμμετρική πρόσοψη που σχεδιάστηκε για να εναρμονιστεί με τα άλλα αρχοντικά που χτίστηκαν στην πόλη από πλούσιες οικογένειες.
 

Το κτίριο του Κοινοβουλίου, παλαιότερα τα Παλαιά Ανάκτορα

Πλατεία Συντάγματος, 1836-47, 1929-35
Αρχιτέκτονες Φρηντριχ φον Γκαρτνερ (1792-1847), Ανδρέας Κριεζής(1887-1962)

Το κτίριο που στεγάζει σήμερα το Κοινοβούλιο ανεγέρθηκε ως τα ανάκτορα για τον Όθωνα, τον πρώτο βασιλιά της Ελλάδας. Το αρχικό κτίριο ολοκληρώθηκε το 1847 και αργότερα μετατράπηκε για να φιλοξενήσει το Κοινοβούλιο. Είναι έργο του Friedrich von Gärtner που σχεδίασε επίσης το βασιλικό παλάτι του Μονάχου και το Μουσείο Ερμιτάζ στην Αγία Πετρούπολη.
 

Κεντρική Δημοτική Αγορά Αθηνών

Οδός Αθηνάς, 1878-80 και 1979
Αρχιτέκτονες Ιωάννης Κουμέλης, αρχιτέκτονες αποκατάστασης Γιώργος Αλμπάνης και Νίκος Φιντικάκης, Μέρκια Αναγνώστου

Η Κεντρική Δημοτική Αγορά των Αθηνών, ή αλλιώς Βαρβάκειος, καταλαμβάνει ένα ολόκληρο οικοδομικο τετράγωνο στην οδό Αθηνάς και είναι ένα από τα λίγα δημόσια κτίρια της πόλης που δεν έχει αλλάξει από τότε που χτίστηκε το 1880. Αποτελεί σημαντικό αρχιτεκτονικό μνημείο και μέρος της οικονομικής και κοινωνικής κληρονομιάς της ελληνικής πρωτεύουσας.
 

Το Εθνικό Θέατρο

Οδός Αγίου Κωνσταντίνου, 1891-1901
Αρχιτέκτονας Ερνστ Τσίλερ (1837-1923)

Το νεοκλασσικό τμήμα του κτιρίου σχεδιάστηκε από τον Τσίλερ και, με διαλείμματα,  λειτουργεί ως η  Κύρια Σκηνή του Εθνικού Θεάτρου από το 1932. Επηρεασμένος από το σχέδιο της Όπερας Semper στη Δρέσδη, ο Τσίλερ φιλοτέχνησε το κτίριο στο ύφος του ιστορικού εκλεκτικισμού αλλά με τολμηρά μπαρόκ στοιχεία, που σήμερα μοιάζουν υπερβολικά, στο σχετικά μικρό οικόπεδο που είχε διατεθεί για το έργο.
 

Το Μουσείο του Πανεπιστημίου Αθηνών, παλαιότερα το Πρώτο Πανεπιστήμιο Αθηνών

Οδός Θόλου, 17ος αιώνας και 1831
Αρχιτέκτονες Σταμάτιος Κλεάνθης και Έντουαρντ Σάουμπερτ

Το κτίριο στους πρόποδες της Ακρόπολης είναι ένα από τα παλαιότερα σωζώμενα κτίρια της ελληνικής πρωτεύουσας. Απεικονίζεται ήδη σε χαρακτικό που χρονολογείται από το 1674. Οι αρχιτέκτονες Κλεάνθης και Σάουμπερτ αγόρασαν το κτίριο το 1831 και το διαμόρφωσαν ως κατοικία τους. Λίγο αργότερα,  από το 1837 έως το 1841, στέγασε το πρώτο πανεπιστήμιο του νεοσύστατου κράτους, ενώ σήμερα φιλοεξενεί το Μουσείο του Πανεπιστημίου Αθηνών.
 

Το Νομισματικό Μουσείο, Ιλίου Μέλαθρον

Οδός Πανεπιστημίου 12, 1878-79
Αρχιτέκτονας Ερνστ Τσίλερ  (1837-1923)

Το Μέγαρο Σλήμαν είναι ένα από τα κυριότερα δείγματα του αθηναϊκού ιστορικισμού και ένα από τα σημαντικότερα έργα του Τσίλερ. Πολλά από τα διατηρητέα νεοκλασσικά της ελληνικής πρωτεύουσας, που χτίστηκαν μεταξύ του 1870 και του τέλους της δεκαετίας του 1920, φέρουν την υπογραφή του  Γερμανού αρχιτέκτονα. Το Μέγαρο ονομάστηκε Ιλίου Μέλαθρον ("Σπίτι της Τροίας") και χτίστηκε το 1878-79 ως κατοικία  του Ερρίκου Σλήμαν, του γερμανού αρχαιολόγου που ανέσκαψε την Τροία. Το κτίριο ανήκε στη σύζυγο του Σλήμαν, Σοφία, μέχρι το 1923 οπότε και μεταβιβάστηκε στο δημόσιο. Αρχικά στέγασε το Συμβούλιο της Επικρατείας (1929-34), το Ανώτατο Δικαστήριο (1934-1980) και άλλες δικαστικές υπηρεσίες. Σήμερα φιλοξενεί το Νομισματικό Μουσείο.

Αρχοντικό Σταθάτου

Λ. Βασ. Σοφίας 31& Ηροδότου, 1887
Αρχιτέκτονας Ερνστ Τσίλερ (1837-1923)

Ακόμα ένα εκλεκτικιστικό αρχοντικό που αποτελεί μέρος της σημαντικής αρχιτεκτονικής κληρονομιάς του Τσίλερ στην πόλη. Κατασκευάστηκε για τον Όθωνα Σταθάτο,που έζησε εκεί μέχρι το 1938. Στη συνέχεια το κτίριο άλλαξε χ΄ρηση και μετατράπηκε σε πρεσβεία, ενώ αργότερα συνδέθηκε μέσω ενός αιθρίου με το μοντέρνο κτρίο του  Μουσείου Κυκλαδικής Τέχνης και σήμερα λειτουργεί ως η νέα πτέρυγα αυτού του σημαντικού μουσείο της Αθήνας. 
 

Το Βυζαντινό Μουσείο, παλαιότερα το αρχοντικό της Δούκισσας της Πλακεντίας

Λ. Βασ. Σοφίας, 1848
Αρχιτέκτονες Σταμάτιος Κλεάνθης (1802-1862), Αριστοτέλης Ζάχος (1871-1939), Βασίλειος Δούρας (1904-1981), Μάνος Περράκης (1937-)

Η Βίλα Ιλισίων είναι ένα μοναδικό ιστορικό κτίριο που χρονολογείται από τα μέσα του 19ου αιώνα. Κατασκευάσθηκε το 1848 κοντά στις όχθες του ποταμού Ιλισσού, ως χειμερινή κατοικία της Δούκισσας της Πλακεντιας, της Γαλλίδας Σοφία ντε Μαρμποϊς-Λεμπρούν, που θαύμαζε την Ελλάδα. Το 1854, μετά τον θάνατο της Δούκισσας το κτίριο μεταφέρθηκε στο ελληνικό κράτος και για πολλά χρόνια φιλοξένησε τη Ναυτική Ακαδημία και άλλες στρατιωτικές αρχές. Αναδιαμορφώθηκε αρχικά στα τέλη της δεκαετίας του 1920 και αργότερα κατά τη διάρκεια του 20ου αιώνα για να φιλοξενήσει τις ανάγκες του Βυζαντινού Μουσείου.

Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο

Λ. Πατησσίων 42, 1861-76
Αρχιτέκτονας Λύσανδρος Καυταντζόγλου (1811-1885)

Το Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο, ένα εξαιρετικό έργο του αρχιτέκτονα Λύσανδρου Καυταντζόγλου, είναι ένα από τα πιο σημαντικά και κομψά κτίρια της Αθηναϊκής Νεοκλασσικής περιόδου. Μετά την ολοκλήρωσή του, το 1878, το κτίριο ήταν σε συνεχή χρήση για περισσότερα από 125 χρόνια ως πανεπιστήμιο με αρκετές μετατροπές και προσθήκες. Πρόσφατα έγινε ανακαίνιση για να αποκατασταθεί η αρχική του μορφή.
 

Πανεπιστήμιο Αθηνών

Οδός Πανεπιστημίου 30, 1839-1864
Αρχιτέκτονας Χανς Κρίστιαν Χάνσεν (1803-1873)

Το Πανεπιστήμιο Αθηνών, είναι το πρώτο κτίριο της «Αθηναϊκής Τριλογίας», αρχιτεκτονικό ορόσημο της περιόδου στην οδό Πανεπιστημίου, έναν από τους κεντρικότερους δρόμους της Αθήνας. Είναι ένα από τα κορυφαία έργα του νεοκλασσικισμού και πλαισιώνεται από τα κτίρια της Εθνικής Βιβλιοθήκης και της Ακαδημίας.
 

Ακαδημία Επιστημών Αθηνών

Οδός Πανεπιστημίου 28, 1859-1885
Αρχιτέκτονας Θεόφιλος Χάνσεν (1813-1891)

Το κτίριο της Ακαδημίας Αθηνών είναι από τα εξαιρετικά μνημεία του νεοκλασικισμού της Αθήνας. Δύο υπερμεγέθεις ιωνικές κολώνες οριοθετούν την είσοδο, και διακοσμούνται από γλυπτά της Αθηνάς, θεάς της σοφίας, και του Απόλλωνα, θεού του φωτός.
 

Εθνική Βιβλιοθήκη

Οδός Πανεπιστημίου 32, Αθήνα, 1885-1892
Αρχιτέκτονες Θεόφιλος Χάνσεν (1913-1891) με συνεργάτη τον Ερνστ Τσίλερ (1837-1923)

Η Εθνική Βιβλιοθήκη είναι το τρίτο κτίριο της «Αθηναϊκής Τριλογίας», που συμπληρώνει το νεοκλασικό συγκρότημα στο κέντρο της ελληνικής πρωτεύουσας.
 

Καθολική Εκκλησία του Αγίου Διονυσίου

Οδός Πανεπιστημίου και Ομήρου, 1853-65
Αρχιτέκτονες Λέο φον Κλέντσε (1784-1864) με τον Λυσάνδρο Καυταντζόγλου (1811-1885)

Η Καθολική Εκκλησία του Αγίου Διονυσίου του Αρεοπαγίτη είναι ένα από τα σημαντικότερα μνημεία του 19ου αιώνα στο κέντρο της Αθήνας, κοντά στην Αθηναϊκή Τριλογία, στην κεντρική οδό Πανεπιστημίου. Η κατασκευή ξεκίνησε το 1853 ενώ η εκκλησία λειτούργησε για πρώτη φορά το 1865.